Avrupada Yatırım dendiğinde çoğu kişinin aklına Almanya, Hollanda, İspanya ya da Portekiz geliyor. Ama bazen en iyi fırsatlar herkesin ilk baktığı yerde değil, henüz yeterince konuşulmayan lokasyonlarda ortaya çıkar. Letonya da tam olarak böyle bir yer.

Türkiye Avrupa’ya bu kadar yakınken, iş insanlarının ve yatırımcıların Schengen vizesi konusunda yaşadığı zorluklar artık çok daha görünür hale geldi. Bu nedenle Avrupa Birliği içinde hem yatırım değeri taşıyan hem de oturum tarafında alternatif oluşturabilecek ülkeler daha fazla ilgi çekiyor. Letonya’yı öne çıkaran nokta ise sadece giriş seviyesi yatırım rakamı değil. Aynı zamanda gelişen ekonomisi, doğru lokasyonda kurgulanan büyük ölçekli proje ve uzun vadeli potansiyeli.

Benim Letonya’yı tercih etme nedenim tam olarak buydu. Sadece “bir ülkede yatırım yapalım” yaklaşımı değil, gelişen bir ülke içinde, güçlü bir geliştiriciyle, doğru projede yer almak yaklaşımıyla baktığımda karşıma gerçekten dikkat çekici bir tablo çıktı.

Letonya neden dikkat çekiyor?

Letonya, Avrupa’nın kuzeydoğusunda yer alıyor. Komşuları arasında Estonya, Litvanya, Rusya ve Belarus var. Yaklaşık 1,8 milyon nüfuslu bir ülke olmasına rağmen, ölçü sadece nüfus değil. Ülkenin düzeni, ekonomik istikrarı ve yaşam kalitesi daha önemli.

Başkent Riga, tarihi dokusuyla öne çıkan çok özel bir şehir. 13. yüzyıldan itibaren ayakta kalan yapılar var ve bu miras UNESCO koruması altında. Yani burada yalnızca bir gayrimenkul hikayesi yok. Aynı zamanda tarih, kültür ve şehir kimliği olan bir merkezden bahsediyoruz.

Kişi başına düşen gelirin 23 bin ile 25 bin dolar seviyelerinde olması da önemli bir gösterge. Bu rakam, halkın alım gücünün belirli bir seviyede olduğunu, işsizliğin görece düşük seyrettiğini ve genel yaşam standardının dengeli bir zeminde ilerlediğini gösteriyor.

Letonya’nın geleneksel gelir kaynakları arasında:

• Orman ürünleri
• İhracat
• Liman faaliyetleri

Ancak son 10 yıldaki dönüşüm daha da önemli. Avrupa içinde iş gücü maliyetlerinin görece uygun olması, teknoloji şirketleri için ülkeyi cazip hale getiriyor. Yapay zeka ve teknoloji eksenindeki büyüme de bu ilgiyi artırıyor. Uzun vadede böyle ülkeler sadece “istikrarlı” değil, aynı zamanda “ivme kazanan” pazarlar haline geliyor.

Bir başka güçlü tarafı da doğal yapısı. Ülkenin yaklaşık yüzde 80’i ormanlarla kaplı. Su sıkıntısı yaşamayan, yemyeşil, yaşaması kolay ve doğal kaynak bakımından rahat bir coğrafyadan söz ediyoruz. Bu da yaşam kalitesi tarafında ciddi avantaj sağlıyor.

Avrupada Yatırım yaparken neden ülke kadar proje de önemli?

Avrupada Yatırım planı yapılırken çoğu kişi sadece ülkeye odaklanıyor. Oysa asıl farkı yaratan şey, ülkenin içindeki doğru proje oluyor. Benim burada en çok dikkat ettiğim iki konu var:

1. Ülkenin stabil ekonomiye sahip olması
2. Geliştirilen projenin gerçekten oyun değiştirici olması

Letonya tarafında bu iki unsurun aynı yerde birleştiğini düşünüyorum. Çünkü karşıdaki proje sıradan bir konut projesi değil. Tek bir apartman veya birkaç blokluk klasik bir yatırım değil. Yeni bir şehir parçası inşa ediliyor.

Riga Waterfront nedir?

Letonya’daki en dikkat çekici gelişme alanlarından biri Riga Waterfront. Adından da anlaşılacağı gibi su kenarında konumlanan, 5 kilometrelik sahil bandına sahip, çok büyük ölçekli bir dönüşüm ve şehir geliştirme projesi.

Bu projeyi geliştiren şirket ise Eagle Hills. Şirketin arkasında, Emaar ile ve özellikle Dubai’de ortaya koyduğu vizyonla tanınan Muhammed Alabbar var. Bu detay çok önemli. Çünkü bazı projeler kâğıt üzerinde iyi görünür ama geliştirici gücü zayıf olur. Burada ise tam tersi bir durum var.

Muhammed Alabbar’ın ve ekibinin geçmişine baktığınızda, yalnızca bina yapan bir yapıdan söz etmiyoruz. Yaşayan şehir parçaları üreten bir yaklaşımdan söz ediyoruz. Dubai’deki başarı hikayesi bunun en net örneklerinden biri. Dünyanın en uzun kulesi, dev turizm akışı, büyük ölçekli alışveriş merkezleri ve şehir deneyimi yaratan projeler bu vizyonun parçası.

Eagle Hills bugün 18 farklı ülkede proje geliştiriyor. Amerika, Fas, Arnavutluk, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ve Letonya bunlardan bazıları. Şirketin bugüne kadar ulaştığı ölçek de oldukça güçlü:

• 200 binden fazla geliştirilen konut
• 100 binden fazla teslim edilmiş ev
• 15’ten fazla alışveriş merkezi
• 1,5 milyon metrekareden fazla perakende alanı
• AVM’lerinde yılda 200 milyondan fazla ziyaretçi
• 8 marina

Bu sadece inşaat gücü anlamına gelmiyor. Marka çekebilme, ticari yaşam kurabilme, turizmi taşıyabilme ve sosyal hayatı besleyebilme anlamına geliyor. Bir projeyi değerli yapan da zaten bu.

Riga’nın kalbinde yeni bir şehir kuruluyor

Riga Waterfront’un en çarpıcı tarafı, şehrin kalbinde yer alması. Tarihi dokuya yakın, UNESCO korumasındaki şehir kimliğini bozmadan, mevcut yapıları da koruyarak yepyeni bir çekim merkezi oluşturuluyor.

Neden buna “proje” değil de “şehir” diyorum? Çünkü ölçek bunu gerektiriyor. Toplamda 50 hektarlık bir arazi üzerinde, suya sıfır konumlanan, marina, otel, ofis, konut, mağaza, restoran ve sosyal yaşam alanlarıyla yeni bir merkez doğuyor.

Proje tamamlandığında burası yalnızca yeni evlerin olduğu bir lokasyon olmayacak. Riga’nın yeni şehir merkezi gibi çalışacak. Hem tarihi koruyan hem modern yaşamı taşıyan hem de turizmi içeri alan sürdürülebilir bir merkez olacak.

Planlanan yapının içinde şunlar var:

• Marinalar
• Cruise gemilerinin yanaşacağı alanlar
• 5 kilometrelik sahil bandı
• Toplam 1000 anahtarlık otel kapasitesi
• Mağazalar ve restoranlar
• Eğitim alanları
• Ofisler
• Konut alanları

Riga Waterfront’un ölçeği ne kadar büyük?

Master plan tarafına baktığımızda projenin ne kadar iddialı olduğu daha net anlaşılıyor. Toplam kullanım dağılımı yaklaşık olarak şöyle:

• %65 konut
• 715.000 m² konut alanı
• Yaklaşık 8.000 konut
• 170.000 m² ofis
• 80.000 m² mağaza ve ticari alan
• 12.000 m² eğitim alanı
• 52.000 m² otel alanı
• 50.000 m² otopark

Bu büyüklükte ofis alanının aynı lokasyonda, yürünebilir bir şehir planıyla kurgulanması gerçekten önemli. Çünkü bu tip projelerde değer artışını yaratan şey sadece evlerin güzelliği değil. İş, yaşam, turizm ve perakendenin aynı anda var olması.

Bu yüzden ben bu projeyi klasik bir konut yatırımı gibi görmüyorum. Daha çok Manhattan benzeri, kendi içinde bir merkez oluşturan, şehrin yönünü değiştirebilecek bir hamle olarak görüyorum. İstanbul’da Vadi İstanbul nasıl kendi bölgesinde büyük bir çekim merkezi haline geldiyse, burada çok daha büyük ölçekli bir potansiyel var.

Yaşam deneyimi nasıl kurgulanıyor?

Bir projeyi sadece metrekarelerle değerlendirmek eksik olur. Yaşam senaryosu da önemli. Riga Waterfront bu konuda oldukça güçlü bir kurguya sahip.

Suya sıfır restoranlar, önlerinde yüzme havuzları, açık mağazalar, binaların altında çarşı caddeleri, alışveriş alanları ve ulaşımı destekleyen hatlar planlanıyor. Hatta termal özellikli, yılın 12 ayı kullanılabilecek bir yüzme alanı düşünülmüş olması bile projeye farklı bir karakter kazandırıyor.

Bu tip detaylar iki şeyi aynı anda destekler:

• Yaşam kalitesini yükseltir
• Turizm hareketini güçlendirir

Yani burada sadece oturulacak bir ev değil, vakit geçirilecek bir destinasyon oluşturuluyor.

Proje etapları: 6 farklı bölümden oluşan büyük plan

Riga Waterfront toplam 6 etaptan oluşuyor:

1. Innovation Harbor
2. Exporta Basin
3. Riga Soho
4. The Port City Courtyards
5. The Riga Docks
6. Marina

Şu anda ilk öne çıkan etap Riga Soho. Açıkçası yatırım açısından da en dikkat çekici bölüm burası. Çünkü ilk fazlarda yer almak, özellikle bu ölçekte ve bu geliştirici gücünde projelerde fiyat avantajı sağlar.

Riga Soho’nun içinde tarihi bir bina da korunarak projeye entegre ediliyor. Bu yapının etrafı alışveriş merkezi, mağazalar ve sosyal alanlarla dönüşecek. Bu da çok önemli. Çünkü insanlar sadece yaşamak için değil, vakit geçirmek için de buraya gelecek.

Bana göre Riga halkının günlük yaşamında burası önemli bir merkez haline gelecek. Böyle olunca da konutların değerinin diğer projelere göre daha güçlü artması şaşırtıcı olmaz. Sonuçta burada tek başına duran bir bina yok. 50 hektarlık, 8 bin konutluk, otel ve ticari alanlarla desteklenen, rakipsiz ölçekli bir yeni merkez var.

Riga Soho içinde şu anda satışta olan konut etapları

Riga Soho District içinde şu an 4 farklı konut etabı satışta:

• Club Residences
• Courtyard Residences
• Plaza Residences
• Park Residences

Genel mimari yaklaşım da dikkat çekici. Bölüm bölüm 5 katlı ve 8 katlı, yani aşırı yoğun olmayan, daha dengeli bir yapılaşma planlanmış. Bu da yaşam kalitesini artıran bir unsur.

Teslim tarihleri ise şu şekilde ilerliyor:

• Courtyard Residences: Temmuz 2027
• Club Residences: Ağustos 2027
• Plaza Residences: 2028
• Park Residences: 2028

İlk satılan üniteler olduğu için, fiyat anlamında da en ulaşılabilir dönemin şu an olduğunu söylemek mümkün. Bu da Avrupada Yatırım düşünenler için önemli bir pencere oluşturuyor.

Başlangıç fiyatları ne seviyede?

Satışta olan dairelerde başlangıç fiyatları 250.000 Euro’dan başlıyor. Bu rakam, Avrupa Birliği içinde hem güçlü geliştiricili hem de master planlı büyük projelerde çok sık karşımıza çıkan bir seviye değil.

Başlangıç fiyat aralıkları şöyle:

• 1+1 daireler: 250.000 Euro’dan başlıyor
• 2+1 daireler: 315.000 Euro’dan başlıyor
• 3+1 daireler: 380.000 Euro’dan başlıyor
• 4+1 daireler: 800.000 Euro’dan başlıyor

Buradaki en kritik konu yine aynı noktaya geliyor. Muhammed Alabbar, Emaar geçmişi ve Dubai’de ortaya koyduğu şehir ölçekli başarı modeli, Avrupa’da benzer çapta bir projeye taşınıyor. Bu, projeye bakış açımı ciddi biçimde olumlu etkiliyor.

Daire tipleri ve mimari yaklaşım

Örnek bir 1+1 daireye baktığınızda plan oldukça net. Salon, bir yatak odası ve ortak banyo şeklinde düzenlenmiş. Balkonlu üniteler mevcut ve bazı daireler iç avluya bakıyor. Dış cephede kırmızı tuğla kaplama gibi detaylar da projeye karakter katıyor.

Sosyal donatılar tarafında da spor salonları, kafeler ve ortak yaşam alanları düşünülmüş. Bu, proje içinde yaşamın sadece daireyle sınırlı kalmamasını sağlıyor.

Ödeme planı nasıl?

Ödeme planı tarafı bence ayrıca dikkat çekici. Dubai’de alışık olduğumuz ödeme planlarından biraz farklı. Daha çok İngiltere’deki ödeme sistemine benzer bir yapı var.

Örneğin 250.000 Euro’dan başlayan bir 1+1 dairede ödeme planı şu şekilde ilerliyor:

1. Önce %5 ödeme
2. 3 ay içinde bir %5 daha ödeme
3. 8 ila 10 ay içinde %10 ödeme
4. Kalan %80 ise teslimde, anahtar teslim anında ödeniyor

Bu modelin en büyük avantajı, yatırımcının yüksek peşinat baskısı olmadan projeye girebilmesi. Avrupa’da bu kadar düşük başlangıç ödemesiyle girilen, teslimde ağırlıklı ödeme yapılan proje sayısı çok fazla değil.

Eğer hedef Golden Visa değilse, Letonya bankaları üzerinden mortgage kullanımı da teorik olarak değerlendirilebilir. Ancak Golden Visa hedefi olan yatırımcılar genellikle teslim aşamasında kendi ödemelerini tamamlamayı tercih ediyor.

Golden Visa ve Avrupada Yatırım açısından neden öne çıkıyor?

Avrupada Yatırım arayışının arkasında bugün çoğu zaman iki temel motivasyon var:

• Varlığı güvenli ve potansiyelli bir ülkede değerlendirmek
• Schengen bölgesine erişim ve Avrupa içinde esneklik kazanmak

Letonya bu iki ihtiyacın kesişiminde duruyor. Bir yanda Avrupa Birliği ülkesi olması, diğer yanda giriş seviyesinde daha ulaşılabilir bir yatırım eşiği sunması dikkat çekiyor. Bunun üzerine bir de şehir ölçeğinde tasarlanmış, markalı, su kenarında, güçlü geliştiricili bir proje eklendiğinde tablo daha da ilgi çekici hale geliyor.

Benim değerlendirmeme göre burada yatırım değerini yukarı taşıyabilecek ana unsurlar şunlar:

• Stabil ülke ekonomisi
• Riga gibi tarihi ve güçlü bir başkentte konumlanması
• Master planlı ve büyük ölçekli şehir projesi olması
• Suya sıfır lokasyon
• Turizm, ofis, mağaza ve yaşamın birlikte kurgulanması
• İlk etapta fiyat avantajı sunması
• Geliştirici tarafının uluslararası güçlü geçmişi

Son değerlendirme

Ben Letonya’ya baktığımda sadece yeni bir ülke görmüyorum. Doğru zamanda keşfedilmeye başlayan, Avrupa içinde dengeli ve gelecek vadeden bir pazar görüyorum. Riga Waterfront’a baktığımda ise sadece konut değil, yeni bir yaşam merkezi görüyorum.

Eğer Avrupada Yatırım yapmayı düşünüyorsanız, bazen en doğru hamle kalabalığın peşinden gitmek değil, henüz erken aşamada olan ama temelleri güçlü fırsatları fark etmek oluyor. Letonya ve özellikle Riga Waterfront bu anlamda çok ciddi şekilde radarımda.

250.000 Euro’dan başlayan giriş seviyesi, teslimde ağırlıklı ödeme planı, su kenarında şehir ölçekli proje kurgusu ve güçlü geliştirici profili bir araya geldiğinde, bu lokasyonun uzun vadede çok daha fazla konuşulacağını düşünüyorum.

Kısacası, Avrupada Yatırım için yalnızca popüler ülkelere değil, potansiyeli henüz tam fiyatlanmamış doğru destinasyonlara da bakmak gerekiyor. Letonya şu an o destinasyonlardan biri.